Më 3 shtator 1920, shqiptarët shënuan një nga fitoret më të rëndësishme pas Shpalljes së Pavarësisë: çlirimin e Vlorës nga pushtuesit italianë. Pas më shumë se tre, qyteti u rikthye në gjirin e shtetit shqiptar, duke vulosur një moment kthese për mbijetesën e shtetit të pavarur.
Së pari, duhet ditur se Lufta e Vlorës nisi më 5 qershor 1920, kur Komiteti “Mbrojtja Kombëtare” mobilizoi rreth 4 mijë luftëtarë nga Labëria, Myzeqeja e deri në Skrapar, nën drejtimin e figurave si Ahmet Lepenica dhe Qazim Koculi. Vullnetarë të armatosur dobët, por të mbushur me vendosmëri, sulmuan garnizonet italiane në Drashovicë, Tepelenë dhe rrethinat e Vlorës. Luftime të ashpra shënuan muajt e verës. Heroizma e Selam Musait, që ra me flamur në dorë, u kthye në simbol të sakrificës së popullit shqiptar për lirinë.
Së dyti, pas humbjeve dhe presionit ndërkombëtar, më 2 gusht 1920 u nënshkrua Protokolli shqiptar-italian. Italia pranoi të tërhiqej nga Vlora, Saranda, Shëngjini e Durrësi, duke mbajtur vetëm bazën e Sazanit. Ky ishte një akt i rrallë në historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare: një fuqi e madhe detyrohej të largohej përballë qëndresës së një populli të vogël.
Së treti, më 3 shtator, çetat shqiptare hynë triumfalisht në Vlorë. Banorët e qytetit i pritën me entuziazëm, duke e kthyer ditën në një festë kombëtare. Flamuri kuqezi u ngrit mbi varrin e Ismail Qemalit në Kaninë, si simbol i vazhdimësisë së idealit të Pavarësisë së vitit 1912. Historianët e kanë cilësuar këtë ditë si një formë të “rishpalljes së Pavarësisë”, pas rrezikut të madh që kishte sjellë Lufta e Parë Botërore për copëtimin e Shqipërisë.
Së fundmi, lufta e Vlorës është konsideruar si epopeja e unitetit kombëtar. Si rrallëherë më parë, shqiptarët lanë mënjanë ndasitë krahinore e politike për t’u bashkuar kundër një pushtuesi të huaj. Ajo jo vetëm që siguroi integritetin territorial të vendit, por shërbeu si një mesazh i qartë për Evropën se Shqipëria ishte një realitet politik që nuk mund të shpërfillej.
