Nga Baton Haxhiu
Nëse neni 534 kalon, nesër mjafton një editorial apo një status në rrjet për të përfunduar nën hetim.
Ky nuk është ligj për të mbrojtur drejtësinë. Është ligj për të çuar drejtësinë drejt një forme të re autoritarizmi ligjor.
I fshehur në draftin e ri të Kodit Penal, neni 534 sanksionon se: “Bërja apo publikimi i komenteve me anë të të cilave synohet haptazi të ushtrohet ndikim në aftësinë e gjykatës për të marrë vendimet… dënohet me gjobë ose me burgim deri në tre vjet”.
Përkthyer në gjuhën e përditshme: kushdo që shpreh publikisht mosbesim ndaj një vendimi gjyqësor, shtrembërim të provave, apo perceptim të padrejtësisë, mund të përballet me burg. Qoftë gazetar, analist, qytetar i thjeshtë apo politikan. Mjafton që fjala e tij të interpretohet si ndikim ose “krijim i pabesueshmërisë”.
Ky nuk është më ligj penal. Ky është një mur heshtjeje rreth gjykatave. Një tentativë për të shpallur pavarësinë e drejtësisë si një dogmë të padiskutueshme, ku çdo koment shihet si cenim dhe jo si kontroll demokratik.
Sepse pyetja e parë është: kush e përcakton kur një koment “imponohet”? Kur ai “synon” të ndikojë? Dhe mbi të gjitha: si mund të provohet që një opinion krijon “rrethana shtypëse ndaj gjykatës”?
Këto janë kategori të paqarta, subjektive dhe të interpretuara sipas kontekstit. Pikërisht këtu fshihet rreziku më i madh: çdo kritikë e argumentuar mund të kualifikohet si krim, në emër të një mbrojtjeje abstrakte të gjyqësorit.
Në vend që të godasë ndikimet reale, si korrupsioni, presioni nga shefat, ndërhyrjet politike apo marrëveshjet e fshehta, ky nen zhvendos fajin te qytetari që flet. Dhe këtë e bën duke shkelur një nga shtyllat e demokracisë: të drejtën për të kritikuar institucionet publike, përfshirë drejtësinë.
Nuk është hera e parë që një vend i kalon këto kufij. Shembulli më i afërt dhe më i frikshëm është Turqia. Pas grushtit të shtetit të vitit 2016, qeveria turke miratoi ligje të ngjashme që ndalonin “diskreditimin e drejtësisë” dhe “komentet që ndikojnë gjykatat”.
Brenda pak muajsh, qindra gazetarë, aktivistë dhe qytetarë u burgosën për postime në rrjetet sociale apo kritika ndaj vendimeve gjyqësore. Sot, Turqia është ndër vendet më të kritikuara për mungesë të shtetit ligjor dhe gjyqësor të politizuar.
Në anën tjetër qëndron Gjermania, ku edhe kritikat e ashpra ndaj drejtësisë janë të lejuara, për sa kohë nuk përbëjnë shpifje ose thirrje për dhunë.
Në doktrinën gjermane, vetë Gjykata Kushtetuese ka theksuar se “pavarësia e gjyqësorit nuk e përjashton kritikën, por e përballon atë në bazë të argumenteve dhe integritetit institucional”.
Ky është standardi evropian. Dhe Shqipëria, që pretendon integrimin në BE, nuk mund të adoptojë ligje që e afrojnë më shumë me modelin turk sesa me atë gjerman.
Të mos harrojmë: në një vend ku drejtësia është ende në proces reformimi, ku ende ka vendime të dyshimta, ku gjyqtarë janë ndëshkuar për korrupsion, dhe ku besimi i publikut është i brishtë, nuk ndërtohet autoriteti me ndëshkime, por me transparencë dhe përmirësim të brendshëm.
Ky nen nuk është për të mbrojtur drejtësinë. Është për të mbrojtur disa gjyqtarë nga kritika. Është një nen i frikës, jo i rendit. Një dispozitë e errët, jo e qytetarisë.
Dhe sepse Kodi Penal është ende në diskutim publik, ky është momenti i duhur që neni 534 të hiqet plotësisht. Pa kompromis. Sepse pa fjalën e lirë, nuk ka as drejtësi, as demokraci. Ka vetëm heshtje të detyruar, dhe ajo është gjithmonë më e rrezikshme se çdo koment në rrjet.
Nëse drejtësia i frikësohet kritikës, atëherë nuk është më drejtësi, por vetëm një instrument për të heshtur shoqërinë. Evropa nuk është thjesht destinacion gjeografik, por sistem vlerash që e vendos qytetarin në qendër dhe pushtetin në kontroll.
Neni 534 nuk është një kalim drejt standardit, por një kthesë drejt shtypjes. Nëse nuk ndalet tani, Shqipëria do të shohë gjithnjë e më shpesh reflektimin e Erdoganit në pasqyrën e saj ligjore.
Në Berlin, drejtësia forcohet përmes debatit. Në Ankara, ajo fshihet pas heshtjes. Shqipëria ndodhet në këtë pikë, ku çdo nen i ri mund të jetë ose një hap drejt garantimit të lirive, ose një mekanizëm për t’i mbytur ato.
Neni 534 nuk i jep forcë drejtësisë, por e shndërron atë në një sistem që trembet nga vetë populli i vet. Dhe asnjë shtet që trembet nga fjala, nuk mund të ndërtojë të drejtën./ AlbanianPost.com
