El Nino, fenomeni natyror klimatik në Oqeanin Paqësor që rrit temperaturat globale, ka nisur zyrtarisht sipas shkencëtarëve amerikanë.
Administrata Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike e SHBA-së (NOAA) ka deklaruar se kushtet e El Nino tashmë janë të pranishme në Paqësorin tropikal, pasi temperaturat e sipërfaqes së detit janë rritur ndjeshëm gjatë muajve të fundit.
Shumë parashikime sugjerojnë se ky mund të shndërrohet në një të ashtuquajtur “super El Nino”, madje mund të jetë ndër më të fortët e regjistruar ndonjëherë.
Duke iu shtuar dekadave të ngrohjes globale të shkaktuar nga aktiviteti njerëzor, ai mund të sjellë një tjetër vit me temperatura rekord, me shumë gjasa në vitin 2027, si dhe trazira në mot, furnizimin me ushqime dhe ekonomi, efektet e të cilave mund të zgjasin gjatë gjithë atij viti.
Njoftimi i NOAA-s nuk është surprizë, pasi meteorologët e prisnin këtë fazë të ngrohjes pas përfundimit të fenomenit më të freskët “motër”, La Nina, në fillim të këtij viti.
Temperaturat e sipërfaqes së detit në Paqësorin qendror dhe tropikal tashmë kanë kaluar pragun prej 0.5°C mbi mesataren, që shkencëtarët amerikanë përdorin për të përcaktuar fillimin e një episodi El Nino.
“Kushtet e El Nino u zhvilluan gjatë muajit të fundit, siç tregohet nga temperaturat mbi mesataren e sipërfaqes së detit në zonën qendrore dhe lindore të Paqësorit ekuatorial,” tha agjencia.
NOAA ka vërejtur gjithashtu se erërat mbi Paqësorin ekuatorial kanë filluar të ndryshojnë drejtim, një shenjë se atmosfera po i përgjigjet tashmë oqeanit më të ngrohtë dhe se nuk kemi të bëjmë vetëm me ngrohjen e oqeanit.
Ajo që ka habitur studiuesit është siguria e lartë që tregojnë modelet kompjuterike për forcën e këtij fenomeni.
Intensiteti i El Nino matet nga sa shumë temperaturat e sipërfaqes së detit rriten mbi mesataren në një zonë kyçe të Paqësorit.
Një episod i fortë përcaktohet kur temperaturat janë më shumë se 1.5°C mbi mesataren, ndërsa një episod shumë i fortë kur ato kalojnë 2°C mbi mesataren.
Sipas parashikimit të NOAA-s për muajin qershor, ekziston një 63% mundësi që gjatë periudhës nëntor–janar të zhvillohet një El Nino shumë i fortë, i cili do të renditej ndër ngjarjet më të mëdha të regjistruara që nga viti 1950.
Tre episodet më të fuqishme që nga ajo kohë kanë ndodhur në vitet 1982–1983, 1997–1998 dhe 2015–2016.
Disa nga modelet më të fundit amerikane dhe evropiane (ECMWF) shkojnë edhe më tej, duke treguar se temperaturat në Paqësorin tropikal mund të rriten me më shumë se 3°C mbi mesataren deri në fund të vitit.
Megjithatë, NOAA bëri thirrje për kujdes në interpretimin e këtyre parashikimeve.
“Edhe ngjarjet shumë të forta të El Nino nuk sjellin domosdoshmërisht të njëjtat pasoja kudo, por episodet më të fuqishme rrisin ndjeshëm gjasat për ndikimet e pritshme”, tha agjencia.
Shqetësimi më i madh është fakti se kjo po ndodh në një planet që tashmë është shumë më i nxehtë se më parë.
“Duhet të shqetësohemi për ndikimet”, tha profesori Adam Scaife, drejtues i parashikimeve mujore dhe dekadale në Shërbimin Meteorologjik Britanik (Met Office).
“El Nino aktual po zhvillohet mbi një nivel të konsiderueshëm të ngrohjes globale. Kjo do të thotë se temperaturat reale në rajonet e prekura mund të jenë të paprecedenta, pasi ngrohja e shkaktuar nga El Nino po shtohet mbi efektet e ndryshimeve klimatike.”
Një El Nino shumë i fortë zakonisht rrit temperaturën mesatare globale të ajrit me rreth 0.2°C, duke çliruar në atmosferë nxehtësinë e grumbulluar në oqean. Kjo shtesë e nxehtësisë po i shtohet një bote që tashmë po thyen rekorde temperaturash.
Viti 2024, më i ngrohti i regjistruar ndonjëherë, u ndikua nga një El Nino që nuk ishte veçanërisht i fortë.
Dhe megjithëse fenomeni La Nina solli një efekt ftohës, viti 2025 përsëri rezultoi i treti më i ngrohtë në histori, madje më i nxehtë se viti 2016, i cili u shoqërua nga një super El Nino.
“Në fund të këtij viti dhe gjatë vitit 2027, ka shumë gjasa të shohim temperatura jashtëzakonisht të larta në nivel global”, tha profesori Scaife.
“Në vitin 2027 mund të kemi një shtesë të konsiderueshme të nxehtësisë mbi ngrohjen globale ekzistuese, gjë që mund të çojë lehtësisht në një tjetër vit me temperatura mbi kufirin 1.5°C krahasuar me nivelet e fundit të shekullit të 19-të.”
Asnjë episod El Nino nuk është identik me një tjetër, por ndikimet më të forta ndihen zakonisht në rajonet tropikale.
Përmbytjet janë të zakonshme në veri të Perusë dhe jug të Ekuadorit, ndërsa mund të prekin gjithashtu pjesë të Afrikës Lindore, Azisë Qendrore dhe jugut të Shteteve të Bashkuara.
Në të njëjtën kohë, rreziku i thatësirave dhe zjarreve rritet në pjesën më të madhe të Australisë, Indonezisë dhe veriut të Amerikës së Jugut, duke dëmtuar bujqësinë dhe rezervat globale të ushqimit.
El Nino gjithashtu ka tendencë të zvogëlojë numrin e uraganeve në Atlantik, dhe parashikuesit presin një sezon më të qetë se zakonisht.
“Edhe pse kjo tingëllon si një lajm i mirë, për Amerikën Qendrore do të thotë shumë më pak reshje dhe rrezik më të lartë për thatësira”, tha Liz Stephens, profesoreshë e rrezikut klimatik dhe rezistencës në Universitetin e Readingut.
Edhe Mbretëria e Bashkuar ndjen ndikimet e El Nino-s, megjithëse më dobët: fenomeni mund të rrisë gjasat për një fillim të butë dhe një fund më të ftohtë të dimrit, por lidhja nuk është shumë e fortë.
Për shumë njerëz, ky parashikim nuk është thjesht teorik.
“Shpallja e El Nino nuk është vetëm një parashikim tjetër i motit – për miliona njerëz është një sirenë alarmi që duhet marrë seriozisht”, tha Mohamed Adow, drejtues i organizatës Power Shift Africa.
“Kjo do të thotë reshje të dështuara, kultura bujqësore që shkatërrohen, rritje të çmimeve të ushqimeve dhe familje që shtyhen sërish drejt kufirit të mbijetesës. Sidomos në Afrikën Lindore, kjo do të godasë komunitete që tashmë janë dërrmuar nga thatësirat dhe përmbytjet e viteve të fundit.”
Agjencia Meteorologjike e Japonisë (JMA) ndan një vlerësim të ngjashëm me NOAA-n, duke konsideruar se kushtet e El Nino janë tashmë të pranishme dhe se fenomeni pothuajse me siguri do të vazhdojë deri në vjeshtë.
Megjithatë, jo të gjitha institucionet janë gati ta shpallin zyrtarisht. Byroja Australiane e Meteorologjisë (BoM) përdor një kriter më të rreptë, duke kërkuar që temperaturat e sipërfaqes së detit të jenë të paktën 0.8°C mbi mesataren.
Këtë javë ajo deklaroi se Paqësori tropikal po “i afrohet kushteve të El Nino”, pasi temperaturat në Paqësorin qendror kanë kaluar pragjet e saj, por ende nuk e ka shpallur zyrtarisht fillimin e fenomenit.
Sipas saj, El Nino pritet të zhvillohet më vonë gjatë këtij viti dhe mund të jetë i fortë.
El Nino ndodh zakonisht çdo dy deri në shtatë vjet dhe zgjat rreth një vit.
Deri tani nuk ka prova përfundimtare që ndryshimet klimatike po i bëjnë këto ngjarje më të forta ose më të shpeshta, por është e qartë se një botë më e ngrohtë mund t’i përforcojë ndjeshëm pasojat e tyre.
