Një studim i botuar në Science Advances konfirmon se njerëzit ishin të pranishëm në Amerikën e Veriut midis 21,000 dhe 23,000 vjet më parë – më shumë se 10,000 vjet më herët nga sa besohej më parë. Provat vijnë nga gjurmët e këmbëve të ruajtura në tokën e pasur me gips të Parkut Kombëtar White Sands në New Mexico, të verifikuara tani përmes teknikave të shumëfishta të datimit.
Zbulimi sfidon teorinë e pranuar prej kohësh se njerëzit mbërritën në Amerikë vetëm pas Epokës së fundit të Akullnajave, rreth 13,000 vjet më parë. Këto gjurmë këmbësh të konfirmuara rishtazi sugjerojnë se njerëzit ishin të pranishëm gjatë Maksimumit të Fundit të Akullnajave, një periudhë që për një kohë të gjatë mendohej shumë e ashpër për migrimin njerëzor.
Vendndodhja e kishte intriguar prej kohësh arkeologun Vance Holliday të Universitetit të Arizonës, i cili vizitoi për herë të parë White Sands në vitin 2012. ” Epo, gjëja e parë që di, ishte se ja ku ishim në poligonin e raketave “, tha ai, duke iu referuar zonës ushtarake aty pranë ku u gjetën përfundimisht gjurmët. Edhe pse nuk ishte pjesë e gërmimit të vitit 2019 që i zbuloi ato, të dhënat e tij të mëparshme gjeologjike ndihmuan në verifikimin e moshës së tyre.
Studimi origjinal i vitit 2021 u mbështet në datimin e farërave dhe polenit të gjetur në shtresat e tokës sipër dhe poshtë gjurmëve të këmbëve. Kjo shkaktoi debat, pasi disa vunë në dyshim nëse vetëm lënda bimore mund të siguronte data të besueshme. Në përgjigje, Holliday udhëhoqi një ekip të ri që përdori datimin me radiokarbon të baltës së lashtë të shtratit të liqenit për të konfirmuar diapazonin e moshës së gjurmëve.
«Është një evidencë jashtëzakonisht e qëndrueshme », tha Holliday, i cili ka studiuar popullimin e Amerikave për gati 50 vjet. «Arrin në pikën ku është vërtet e vështirë t’i shpjegosh të gjitha këto», shtoi ai. «Siç e them në punim, do të ishte rastësi ekstreme që të gjitha këto data të të jepnin një pamje të qëndrueshme që është e gabuar» .
Gjetjet u mbështetën nga tre laboratorë të pavarur duke përdorur tre materiale të ndryshme – fara, polen dhe tani baltë. Së bashku, ato prodhuan 55 data të qëndrueshme me radiokarbon që mbështesin fuqimisht afatin kohor origjinal.
Gjurmët e këmbëve u gjetën në shtretërit e lashtë të përrenjve që dikur ushqeheshin me liqene të thara prej kohësh. Sot, rajoni është i mbuluar me duna gipsi të skalitura nga era, të cilat ruajtën dhe fshehën gjurmët e lëvizjes së hershme njerëzore.
«Erozioni nga era shkatërroi një pjesë të historisë, kështu që ajo pjesë thjesht është zhdukur», shpjegoi Holliday. «Pjesa tjetër është varrosur nën grumbullin më të madh të rërës së gipsit në botë» .
Pavarësisht sfidave mjedisore, Holliday dhe kolegu i tij Jason Windingstad, një student doktorature në shkencat mjedisore, u kthyen në vitet 2022 dhe 2023 për të gërmuar llogore të reja dhe për të mbledhur mostra të reja gjeologjike. Rezultatet e tyre përputheshin me të dhënat e vitit 2021, duke përforcuar më tej idenë se njerëzit ishin të pranishëm në zonë të paktën 21,000 vjet më parë.
Disa studiues kanë vënë në dukje mungesën e mjeteve ose strukturave të banimit si një arsye për të vënë në pikëpyetje datimin. Por Holliday argumenton se natyra jetëshkurtër e gjurmëve të këmbëve – me shumë mundësi të lëna gjatë një shëtitjeje të shkurtër – do të thotë se nuk priten mjete ose shenja të tjera banimi.
«Këta njerëz jetojnë me objektet e tyre dhe ishin shumë larg vendit ku mund të gjenin materiale zëvendësuese. Ata nuk po i hedhin rastësisht objektet», tha ai. «Nuk është logjike për mua që do të shihni një fushë me mbeturina» .
Për Windingstadin, momenti kur pa gjurmët personalisht ishte tronditës. “Është një ndjesi e çuditshme kur del atje dhe shikon gjurmët e këmbëve dhe i sheh ato personalisht”, tha ai. “ E kupton se kjo në thelb bie ndesh me gjithçka që të është mësuar rreth popullimit të Amerikës së Veriut.”
