Përtacët nuk ishin gjithmonë krijesat me lëvizje të ngadaltë që i njohim sot. Për miliona vjet, këto kafshë interesante shfaqën një gamë të gjerë madhësish dhe formash, nga ngjitës të vegjël e të shkathët deri te gjigantë të lartë që jetonin në tokë, aq të mëdhenj sa elefantët. Gjatë epokës së vonë të Cenozoic, përtacët ishin ndër gjitarët më të larmishëm, duke pushtuar ekosisteme të ndryshme në të gjithë Amerikën. Megjithatë, sot, kanë mbetur vetëm pasardhësit e tyre më të vegjël që jetonin në pemë. Një hulumtim i ri i nxjerrë në pah nga SciTechDaily , thellohet në historinë evolucionare të përtacëve dhe shqyrton ndryshimet mjedisore dhe faktorët njerëzorë që kontribuan në zhdukjen e të afërmve të tyre kolosalë.
Përtacët janë parë prej kohësh si kafshë të ngadalta që banojnë në pemë, por historia e tyre evolucionare pikturon një pamje shumë më të larmishme. Gjatë miliona viteve, përtacët u përshtatën në një sërë mjedisesh, duke rezultuar në specie që varionin nga ngjitës të vegjël deri te banorë masivë të tokës aq të mëdhenj sa elefantët. Disa nga këta gjigantë arritën një lartësi marramendëse prej 6 metrash (20 këmbë) dhe peshonin disa ton. Hulumtimet e fundit sugjerojnë se faktori kyç që nxiste evolucionin e madhësisë së përtacëve ishte habitati. Ndërsa pyjet u zgjeruan, përtacët u zvogëluan në madhësi dhe u përshtatën me majat e pemëve, ndërsa të tjerët vazhduan të jetonin në tokë, duke evoluar trupa më të mëdhenj.
Në një moment, përtacët ishin të kudondodhur në të gjithë Amerikën, me mbi 100 specie të ndryshme që zinin një gamë të gjerë habitatesh, nga pyjet te kullotat. Megjithatë, deri në fund të Epokës së fundit të Akullnajave, shumica e këtyre specieve ishin zhdukur, duke lënë pas vetëm përtacët më të vegjël që jetonin në pemë që shohim sot.
Për të kuptuar ngritjen dhe rënien e përtacëve, studiuesi Alberto Boscaini dhe ekipi i tij shqyrtuan 35 milionë vjet të evolucionit të përtacëve. Ata përdorën një kombinim të të dhënave fosile, sekuencave gjenetike dhe modelimit evolucionar për të ndjekur ndryshimet në speciet e përtacëve me kalimin e kohës.
Gjetjet e tyre tregojnë se habitati, dieta, klima dhe grabitqarët luajtën një rol të rëndësishëm në përcaktimin e madhësisë së trupit dhe trajektores evolucionare të këtyre krijesave. Ekipi i Boscaini-t studioi në mënyrë specifike 67 gjini të ndryshme përtace , duke ofruar një vështrim të thelluar se si këto krijesa evoluan gjatë miliona viteve.
Hulumtimi nxori në pah rolin vendimtar të habitatit në formësimin e evolucionit të përtacëve. Përtacët e hershëm ishin kryesisht kullotës të mëdhenj që jetonin në tokë, por ndërsa pyjet u përhapën dhe mbuluan peizazhin, përtacët filluan të përshtateshin me majat e pemëve.
Kjo çoi në madhësi më të vogla ndërsa ata evoluan për t’u bërë alpinistë më të mirë. Disa linja madje u rikthyen në madhësi më të mëdha, ndoshta në përgjigje të klimave më të ftohta dhe ekosistemeve në ndryshim.
Zhdukja e përtacëve gjigantë që jetonin në tokë ndodhi relativisht kohët e fundit, rreth 15,000 vjet më parë, duke përkuar me mbërritjen e njerëzve në Amerikë.
Ndërsa ndryshimi i klimës nuk duket se ka luajtur një rol të madh, provat sugjerojnë fuqimisht se gjuetia njerëzore ishte faktori kryesor që nxiti zhdukjen e këtyre krijesave gjigante. Përtacët më të vegjël, që jetonin në pemë, të cilët jetonin më lart në tendë, arritën të mbijetonin sulmin e nxitur nga njeriu, megjithëse popullatat e tyre gjithashtu u zvogëluan.
