Një copë çamçakëz katrani prej lëvore thupre të përtypur e zbuluar në Suedinë perëndimore ka hapur një dritare drejt jetës së lashtë, duke zbuluar ADN-në më të vjetër njerëzore të njohur në rajon. I gërmuar për herë të parë në fillim të viteve 1990 nga vendi Huseby Klev , ky artefakt 10,000-vjeçar fillimisht mendohej të ishte vetëm një shembull tjetër i materialit për prodhimin e veglave të Epokës së Gurit.
Por dekada më vonë, teknikat e reja të sekuencimit të ADN-së kanë konfirmuar se kjo copë e thjeshtë çamçakëzi prehistorik dikur kaloi nëpër gojën e tre individëve – dy grave dhe një burri – duke ofruar njohuri gjenetike që më parë ishin të pamundura për t’u marrë.
Në periudhën e hershme të mezolitit, katrani i lëvores së thuprës përdorej gjerësisht nga shoqëritë e gjuetarëve-mbledhësve në të gjithë Evropën si ngjitës në prodhimin e veglave. Por roli i tij dytësor si çamçakëz mund të ketë qenë po aq i zakonshëm. Studiuesit tani besojnë se njerëzit e lashtë e përtypnin lëvoren ose gjatë kohës së pushimit ose gjatë punës, duke lënë pas gjurmë të paçmueshme të ADN-së së tyre.
Mbetjet njerëzore nga kjo epokë në Skandinavi janë jashtëzakonisht të rralla, dhe ato që janë gjetur zakonisht përmbajnë material gjenetik të ruajtur dobët. Sipas studimit të botuar në Communications Biology, shkencëtarët në Universitetin e Stokholmit më në fund arritën të zhbllokonin ADN-në e fshehur në lëvore falë përparimeve moderne. Siç shpjegoi studiuesi Anders Götherström , “Pjesa më e madhe e historisë sonë është e dukshme në ADN-në që mbajmë me vete, kështu që përpiqemi të kërkojmë ADN kudo që besojmë se mund ta gjejmë.”
Kur shkencëtarët analizuan materialin e përtypur të ruajtur, ata zbuluan lidhje të forta midis tre individëve dhe popullatave të lashta nga Evropa e Epokës së Akullnajave. Është interesante se mjetet e gjetura në vendin Huseby Klev duket se e kanë origjinën në Rusi, duke ofruar prova të dyfishta të lëvizjes prehistorike në Skandinavi si nga Rrafshina e Evropës Lindore ashtu edhe nga Evropa Jugore.
Këto gjetje përputhen me hipotezat e mëparshme rreth rrugëve të dyfishta të migrimit në rajon. Siç e tha Natalija Kashuba e Muzeut të Historisë Kulturore në Oslo, studiuesit ishin “vërtet të impresionuar që arkeologët treguan kujdes gjatë gërmimeve dhe ruajtën një material kaq të brishtë”. Ajo e përshkroi këtë përparim si “kërkim pothuajse mjeko-ligjor”, pasi shkencëtarët renditën ADN-në nga “kokrrizat e mastikut” që ishin hedhur 10,000 vjet më parë.
Përtej modeleve të migrimit, kjo çamçakëz e lashtë ka potencialin të zbulojë aspekte intime të jetës prehistorike – duke përfshirë dietën, shëndetin dhe strukturën shoqërore. Sipas Per Persson , gjithashtu nga Muzeu i Historisë Kulturore në Oslo, ” ADN- ja nga këto çamçakëza të lashta ka një potencial të madh jo vetëm për të gjurmuar origjinën dhe lëvizjen e popujve shumë kohë më parë, por edhe për të ofruar njohuri mbi marrëdhëniet e tyre shoqërore, sëmundjet dhe ushqimin”.
Edhe pse përtypja e katranit të lëvores së thuprës mund të mos duket e pazakontë duke pasur parasysh përdorimin e saj të dokumentuar si ngjitës, roli i saj në ruajtjen e historisë gjenetike tani është i padiskutueshëm. Dy format e lëvores, të cilat tregojnë qartë shenja të dallueshme dhëmbësh , zbulojnë një moment të shkurtër por intim të ngrirë në kohë – një moment që i ofron shkencës moderne një pamje të rrallë të njerëzve që dikur banonin në Skandinavinë e hershme.
