Në shumë familje, fëmijës së madh i atribuohet roli i më të përgjegjshmit, fëmija i mesëm shihet si pajtuesi mes të tjerëve, ndërsa më i vogli shpesh konsiderohet më i lirë, më i llastuar apo më rebel. Por, ndonëse këto stereotipe përcillen brez pas brezi, studimet shkencore tregojnë se radha e lindjes nuk e përcakton domosdoshmërisht personalitetin e njeriut.
Radha e lindjes mund të ndikojë në disa aspekte të jetës, por nuk përcakton karakterin. Sipas kërkimeve, pozicioni që një person ka mes motrave dhe vëllezërve nuk mjafton për të parashikuar se çfarë personaliteti do të ketë gjatë jetës. Një analizë e publikuar nga The Washington Post, e cila i referohet kërkimeve në këtë fushë, thekson se radha e lindjes nuk është një mjet i besueshëm për të parashikuar karakterin dhe se ndikimi i saj është shumë më i kufizuar nga sa besohet zakonisht. Ideja se fëmijët e mesëm janë më të prirur për të zgjidhur konfliktet mund të ketë një bazë të kufizuar, por rezultatet shkencore nuk e mbështesin plotësisht këtë stereotip.
Një studim i vitit 2024, i publikuar në revistën shkencore PNAS dhe i kryer me më shumë se 710 mijë persona, zbuloi se individët që kishin njëkohësisht motra ose vëllezër më të mëdhenj dhe më të vegjël shënonin rezultate pak më të larta në ndershmëri, përulësi dhe mirësi. Megjithatë, ndryshimet ishin shumë të vogla dhe shpjegonin rreth 1% ose më pak të dallimeve mes individëve. Sipas studiuesve, madhësia e familjes mund të ketë më shumë rëndësi sesa pozicioni i fëmijës në të.
A janë fëmijët e vegjël më të prirur për rrezik?
Studimet kanë evidentuar disa dallime edhe te fëmijët më të vegjël. Një kërkim i kryer në SHBA dhe Gjermani, i publikuar në vitin 2023 në revistën Annals of the New York Academy of Sciences, zbuloi se fëmijët nga mosha 10 deri në 14 vjeç, të cilët kishin motra ose vëllezër më të mëdhenj, shfaqnin prirje më të lartë për të ndërmarrë rreziqe.
Por ky ndryshim zvogëlohej me kalimin e viteve dhe deri në moshën 30-vjeçare nuk ishte më i dukshëm. Kjo sugjeron se sjelljet që lidhen me rolin e fëmijës së vogël mund të jenë një mënyrë përshtatjeje me mjedisin familjar dhe jo tipare të pandryshueshme të karakterit. Radha e lindjes mund të lidhet edhe me disa rezultate në arsim dhe në jetën ekonomike. Sipas studimeve të përmendura në artikull, mesatarisht, fëmijët më të vegjël kanë prirje të arrijnë rezultate më të ulëta në arsim dhe të kenë të ardhura më të vogla krahasuar me fëmijët e parë. Këto dallime janë lidhur, ndër të tjera, me kohën që prindërit u kushtojnë fëmijëve dhe me faktorë të tjerë të përvojës së tyre gjatë fëmijërisë. Megjithatë, këto rezultate nuk do të thonë se fëmija i parë është domosdoshmërisht më i suksesshëm apo se fëmija i fundit ka më pak mundësi në jetë. Psikologjia moderne e studion personalitetin përmes pesë dimensioneve kryesore: ekstraversionit, mirësjelljes, ndërgjegjshmërisë, neuroticizmit dhe hapjes ndaj përvojave të reja.
Këto tipare nuk mbeten plotësisht të pandryshuara gjatë gjithë jetës. Periudha nga mosha 18 deri në 25 vjeç karakterizohet nga ndryshime të rëndësishme, ndërsa rreth të 30-ave personaliteti priret të bëhet më i qëndrueshëm. Edhe pas moshës 60-vjeçare mund të vërehen ndryshime në tipare të caktuara, përfshirë ndërgjegjshmërinë, ekstraversionin dhe stabilitetin emocional.
Për më tepër, ndryshimi i personalitetit nuk kërkon domosdoshmërisht një ngjarje të madhe jetësore. Përvojat e vogla, të përsëritura, mund të ndikojnë në mënyrën se si mendojmë dhe sillemi. Një meta-analizë që përfshiu më shumë se 200 studime tregoi se edhe ndërhyrjet terapeutike dhe ushtrimet e sjelljes mund të sjellin ndryshime domethënëse në personalitet, veçanërisht në neuroticizëm dhe ekstraversion. Në përfundim, familja dhe pozicioni mes motrave e vëllezërve mund të ndikojnë në përvojat tona, por nuk e përcaktojnë tërësisht se kush bëhemi. Personaliteti formohet dhe ndryshon gjatë gjithë jetës, nën ndikimin e marrëdhënieve, përvojave dhe zgjedhjeve personale.
© BalkanWeb
Për t’u bërë pjesë e grupit “Balkanweb” mjafton të klikoni: Join Group dhe kërkesa do t’ju aprovohet menjëherë.
Grupi Balkanweb
