Goditjet në tunelet bërthamore iraniane, dëmtime të mëdha në Natanz dhe Isfahan

Nuk është goditja përfundimtare, por nuk është as shaka. Një ditë pas sulmit amerikan, asnjë ekspert apo analist ushtarak nuk beson se programi iranian i pasurimit të uraniumit është mbyllur.
Megjithatë, siç tregohet nga fotot e bëra nga satelitët, 14 bombat kundër bunkerëve dhe shiu i raketave Tomahaëk në Fordoë, Natanz dhe Isfahan, vendet më të rëndësishme bërthamore të Republikës Islamike, kanë shkaktuar dëme të konsiderueshme. Sa të rëndësishme do të përcaktohet me kalimin e kohës.
Vetëm Trump pretendon, në mes të euforisë pas sulmit, se vendet janë  të shkatërruara plotësisht. Pentagoni nuk e thotë këtë, duke folur për “dëme serioze” por jo për asgjësim.
Zëvendëspresidenti J.D. Vance nuk e thotë këtë, dhe kur pyetet drejtpërdrejt, ai përgjigjet “ne megjithatë e kemi vonuar zhvillimin e armës bërthamore”, duke nënkuptuar se të paktën një pjesë e rezervave radioaktive janë ende të paprekura.
E vërteta qëndron diku midis “të zhdukur plotësisht” dhe “nuk na bëtë asgjë”.
Le të fillojmë me Fordoun, më të mbrojturin nga impiantet, qoftë edhe vetëm sepse u ndërtua rreth 90 metra nën tokë, në barkun e një mali pranë qytetit të Qom, me një kosot të vlerësuar 1.7 miliardë dollarë. Ai strehon të paktën 2,200 centrifuga që kanë pasuruar uranium deri në 60 përqind.
Pasurimi nuk do të thotë automatikisht një bombë, siç thekson Agjencia e Energjisë Atomike e Kombeve të Bashkuara, por është e vërtetë se i vetmi përdorim i njohur i përqindjeve kaq të larta është për luftë.
Midis 19 dhe 20 qershorit, sateliti fotografon 16 kamionë në hyrje të vendit, ndoshta të përdorur për të transferuar materiale dhe makineri. Agjencia iraniane Mehr pretendon se uraniumi i pasuruar është marrë nga Fordoë ditët e fundit, por nuk ka gjasa që një lëvizje kaq delikate të jetë organizuar me kamionë mallrash.
Më 21, buldozerët bllokojnë të paktën dy nga gjashtë hyrjet e uzinës me grumbuj dheu. Pas sulmit amerikan, sateliti sheh gjashtë vrima hyrëse nga dymbëdhjetë Gbu-57 të hedhura në Fordoë: tre vrima në anën e malit, tre në kreshtë. Aty pranë, toka është e mbuluar me hi.
“Saktësia e kratereve sugjeron që Forcat Ajrore Amerikane e dinin pozicionin e saktë të tuneleve poshtë,” tha për Repubblica një oficer i lartë i pensionuar i NATO-s. Sipas David Albright, themeluesit të Institutit për Shkencë dhe Siguri Ndërkombëtare, bombat me depërtim të lartë kishin në shënjestër kanalet e ventilimit, siç tregohet nga një plan i strukturës së gjetur në Arkivin Bërthamor Iranian.
“Shkatërrimi i dhomave me centrifuga është shumë i mundshëm, por jo i sigurt”, thotë Albright.
“Përshtypja është se bombat depërtuan në një thellësi prej më pak se 90 metrash”, vazhdon ish-oficeri i NATO-s, “nuk ka prova që sugjerojnë se toka është shembur, por është e mundur që vala e goditjes të jetë drejtuar qëllimisht në tunele në një mënyrë shkatërruese”.
IAEA nuk ka zbuluar ndonjë rritje të niveleve të rrezatimit në tre vendet e synuara.
“Para se të fillonin bastisjet izraelite, të gjitha ato përmbanin material bërthamor në formën e uraniumit të pasuruar në shkallë të ndryshme”, shpjegon Rafael Grossi, drejtor i Agjencisë.
“Nga ajo që dimë, Fordoë u godit me siguri, por është e parakohshme të vlerësohet dëmi, pasi struktura është nëntokësore. Ne e dimë se ata kanë gjeneratorë të brendshëm për energji elektrike. Situata është e ndryshme në Natanz, ku nëntoka duket se është shkatërruar”.
Natanz, pra qendra iraniane më e pajisur për pasurim (10 mijë centrifuga), me komplekse ndërtesash mbi tokë dhe tre nëntokë. Tashmë e shënjestruar nga luftëtarët izraelitë, ajo u sulmua me dy bomba bunker-shkatërruese. Tridhjetë raketa kruiz u lëshuan më pas në ndërtesa.
Sipas inspektorëve të IAEA-s, sistemi i energjisë elektrike nuk funksionon më dhe kjo i shkatërron centrifugat.
Më në fund, Isfahani, shtëpia e institutit më të përparuar kërkimor të Republikës Islamike, u hap në vitin 1984 me fonde kineze dhe ku kanë punuar 3 mijë shkencëtarë. Sipas 007-ave amerikanë, është truri i programit sekret.