Kur lufton për çështjet shqiptare. Esad Pasha dhe Shote Galica – dy anët e një medaljeje
Nga Auron Tare
Disa vite më parë kam lexuar me shumë kureshtje një shkrim të Ben Andonit për vendndodhjen e varrit të Shote Galicës. (i bindur se brezi i ri nuk e njeh se kush eshte kjo grua nga Kosova)
M’u kujtua ky shkrim pasi më 10 nëntor ishte dita kur një figurë e rëndësishme e historisë shqiptare, si Shote Galica, vdiq e braktisur, e sëmurë dhe, me shumë gjasa, e uritur në një kasolle diku në fushat e zymta të Fushë-Krujës.
Shote Galica, e cila pasi kishte luftuar përkrah bashkëshortit të saj, Adem Galica, kunder terrorit serb ne Kosove, erdhi në Shqipëri e sëmurë, me katër fëmijë të braktisur të ish-luftëtarëve të çetës së bashkëshortit.
Askush nuk u interesua për të gjate periudhes se Presidentit Ahmet Zogolli. Nuk pati ndonjë nderim apo pension të veçantë dhe u la të vdiste në varfëri. Varrin, i cili deri para disa vitesh ishte në një kanal që mbushej me ujë sa herë binin shirat e nëntorit, e përshkruan bukur Ben Andoni në shkrimin e tij të botuar në “Milosao”:
“Anipse, përpara se ‘të marrësh’ vendimin e të hysh brenda një gardhi rrethues prej hekuri, që ruan prej kafshëve memorialin, i palyer kushedi që prej kur, i cili është po ashtu i mbuluar me një masë të madhe ferrash, një i panjohur duhet të ndalet të kuptojë se para çfarë realiteti është.
Ky është përshkrimi me pak fjalë i varrit tejet të thjeshtë, që përkujton një nga figurat e luftëtareve më dinjitoze të historisë së kombit shqiptar. Vendi, që i është falur prehjes së saj, është një rrafsh toke që dikur ka qenë kënetë.
Një dashamir shtiu ca lekë t’ia rregullonin varrin e nëpërkëmbur dhe pa shkronja vite më parë. Për fat, ende nuk ia kanë zënë frymën me ndonjë ndërtim.”
Esad Pasha Toptani, një nga politikanët më kontraversë të fillimit të shekullit XX, i dënuar nga historiografia shqiptare, u vra në Paris në një atentat politik. I përfolur nga bashkëkohësit e tij si një figurë plot hije, i cili punonte përgjithësisht për interesat e veta personale, ai jetonte në një hotel luksoz të Parisit kur u qëllua nga Avni Rustemi.
Për fatin e tij në mërgim interesohej veçanërisht ish-kryeministri serb i kohës, Nikolla Pashiç, i cili përpiqej pranë qeverisë franceze që t’i lidhej një pension gjenerali Esad Pashës, që ai të mund të jetonte me “dinjitet”. Letra e Pashiçit për Aleksandër Millerand, kryeministrin e Francës, është një fakt i rëndësishëm që tregon si kreu i shtetit serb mbështeste ata që mbronin interesat serbe.
Pas zhurmës së madhe që shkaktoi vrasja e Esad Pashës në Francë, qeveria serbe vendosi që gjenerali Toptani të varrosej në sektorin ushtarak të rezervuar për ushtrinë serbe në Cimetière de Thiais, në Paris, ku prehet ende edhe sot.
Kjo rrëfenjë është për të gjithë ata që bëjnë shqiponjën dhe thërrasin në kore nacionaliste nëpër stadiume dhe sheshe për çështjen kombëtare.
P.S (vetëm disa vite më parë eshtrat e Shote Galices më në fund janë marrë nga autoritetet kosovare dhe varrosur në Mitrovicë)
